4857 Sayılı Kanun Mesai Saat Bölenleri
Normal Saat Ücreti = Aylık Maaş / 225 %50 Fazla Çalışma Ücreti = (Maaş / 225) x 1,50 x Saat %25 Fazla Sürelerle Çalışma = (Maaş / 225) x 1,25 x Saat UBGT / Bayram İlave Ücreti = (Maaş / 30) x Çalışılan Tatil Günü
Sayısal Örnek: 40.000 TL Net Maaşla 18 Saat Mesai ve 1 Resmi Tatil
Aylık 40.000,00 TL net maaşta saatlik normal ücret 40.000 / 225 = 177,78 TL'dir. Haftalık 45 saati aşan 18 saat fazla mesai için saat başı 177,78 x 1,5 = 266,67 TL'den toplam 4.800,06 TL ödenir. Ayrıca bir resmi tatil gününde çalışıldığı için aylık 30 günlük maaşın içinde yer alan bir yevmiyeye ek olarak +1 günlük 40.000 / 30 = 1.333,33 TL UBGT alacağı eklenir ve toplam ilave mesai tutarı 6.133,39 TL olur.
Neden 30 x 7,5 = 225 Saat Böleni Kullanılır?
Yargıtay'ın yerleşik içtihadına ve SGK uygulamasına göre aylık maktu ücretli çalışanların bir saatlik normal ücretini bulmak için aylık maaş fiili çalışılan saatlere değil, 30 takvim günü ile günlük 7,5 saatlik ortalama çalışma süresinin çarpımı olan 225 sayısına bölünür. Hafta tatili ve genel tatil günlerinin ücreti de aylık maaşın içinde yer aldığından bölen 180 veya 195 değil daima 225'tir.
Bir çalışan haftalık 45 saatin altında örneğin haftalık 40 saat çalışma esasına göre sözleşme imzalamışsa, 40 saat ile 45 saat arasındaki 5 saatlik dilim 'fazla sürelerle çalışma' sayılır ve saatlik ücreti %25 zamlı (%125) hesaplanır. 45 saati aşan her çalışma ise doğrudan %50 zamlıdır.
Resmi Tatil (UBGT) ve Hafta Tatili Çalışma Farkı
Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) günlerinde işçi hiç çalışmasa dahi o güne ait bir günlük ücreti aylık maaşının içinde ödenir. Eğer işçi o tatil gününde 1 saat bile fiilen çalıştırılırsa tam bir günlük ilave (+1 yevmiye) ücrete hak kazanır; böylece o günü toplam 2 yevmiyeli çalışmış olur. Hafta tatili olan pazar gününde çalıştırılan bir işçiye ise haftalık çalışma saati 45 saati aşmış sayıldığı için genellikle %150 (%50 zamlı günlük değil, saatlik 1,5 katsayı ile 11,25 saat veya toplam 2,5 yevmiye esasına göre) ödeme yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Fazla mesai yerine serbest zaman (izin) kullanılabilir mi?
İşçinin yazılı talebi ve onayı olmak şartıyla fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman 6 ay içinde ücretli izin olarak kullandırılabilir.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş Kanunu m.41'e göre bir işçinin yılda yapabileceği toplam fazla mesai süresi 270 saat ile sınırlandırılmıştır. Ancak 270 saatin aşılması halinde dahi fiilen yapılan tüm fazla mesailerin ücreti ödenmek zorundadır.
Sözleşmemde 'fazla mesai ücrete dahildir' yazıyorsa yine de alabilir miyim?
Yargıtay kararlarına göre bu hüküm işçiye asgari ücretin makul ölçüde üzerinde (yüksek) bir maaş ödenmesi koşuluyla yılda 270 saate kadar olan fazla mesailer için geçerlidir; asgari ücretli veya yakın düzeyde çalışanlarda geçerli sayılmaz ve 270 saati aşan her saat ayrıca ödenir.
Fazla mesai alacağı geriye dönük kaç yıl istenebilir?
Ücret alacakları kapsamındaki fazla mesai ve UBGT alacakları doğdukları tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir.